Każdy wykonywany w tańcu ruch, zbliżenie czy obrót razem tworzą jego kompozycję. To właśnie dzięki delikatnym uniesieniom ciała, zwiewnym krokom i starannie dobranym figurom taniec można uznać za swego rodzaju spektakl. Co więc składa się na to widowisko? Elementy tańca, takie jak rytm, ruch, technika, emocje czy przestrzeń mają znaczący wpływ na odbiór tańca jako całości. Każdy z tych składników współgra ze sobą, tworząc spójną choreografię. Aby przeanalizować oglądany przez nas występ taneczny, należy zwrócić uwagę na najważniejsze cechy. Pomocne w tym okazują się elementy tańca, które dostarczają nam ku temu narzędzi. Omówmy zatem w jaki sposób każdy z poszczególnych elementów wpływa na całość tańca.
Czym są elementy tańca?
Elementy tańca pomagają opisywać ruch. W zależności od stylu tańca, różne z nich mogą być bardziej lub mniej obecne. Podstawowe elementy to ciało, energia, przestrzeń i czas. Taniec można zdefiniować jako wykorzystanie ciała z różnymi rodzajami energii poruszającymi się w przestrzeni i rozwijającymi się w czasie. Geneza elementów tańca sięga daleko w historię, a sam taniec ma społeczne i kulturowe korzenie. Początkowo taniec był nierozerwalnie związany z obrzędami. Ruchy ciała wykorzystywane były między innymi w starożytnej Grecji czy Egipcie jako hołd składany bóstwom. Z kolei w tańcach ludowych taniec w kręgu oddaje charakter danej kultury. Technika tańca i piruety stosowane są zwłaszcza w balecie, a gracja, elegancja ruchu oraz precyzyjne kroki klasyczne są dla tańca dworskiego.
Jakie elementy tańca wyróżniamy?
We współczesnej teorii tańca uwzględnia się takie elementy jak rytm, przestrzeń, energia, czas oraz dynamika ruchu. Każdy z nich można zauważyć w choreografiach, które umożliwiają wyrażenie określonej wizji artystycznej. Ruch to podstawowy element, za pomocą którego przedstawia się kroki, figury i gesty. Rytm, natomiast, odpowiedzialny jest za nadanie tańcowi struktury, decyduje o jego tempie. Z kolei ekspresja odpowiada za wyraz twarzy i ciała oddający charakter i styl tańca. Dynamika oznacza zmiany w sile ruchów nadające tańcowi płynności, a improwizacja to spontaniczne wyrażenie siebie, charakterystyczne szczególnie dla tańców współczesnych. Kroki, czyli zamierzone ruchy stóp tworzą strukturę tańca, są wykonywane w różne strony i z różną dynamiką, a technika to umiejętność dokładnego wykonywania ruchów, obrotów czy podniesień. Elementy mogą się różnić w zależności od stylu, ale są bazą dla artystycznego wyrazu tańca.
Ciało – element, wyrażający ekspresję
Aby wyrazić ekspresję tancerz może wykorzystać w tym celu całe ciało lub poprzez wykonanie danej figury tylko jego część, na którą widz ma zwrócić uwagę. Każda część ciała: głowa, biodra, ramiona czy stopy może poruszać się w połączeniu z innymi lub samodzielnie, czyli zostać izolowana. W wielu formach tańca, na przykład w hip-hopie czy balecie stosuje się ruchy izolowane polegające na precyzyjnym poruszaniu poszczególnymi częściami ciała. Kontrola oddechu natomiast wpływa na tempo, energię i płynność ruchu. Tancerz może wykorzystywać oddech, by podkreślić napięcie w ciele. Siła mięśniowa natomiast pozwala na wyrażenie mocnych ruchów, a zmiana w postawie taka jak wyprostowana sylwetka czy wydłużone nogi wpływają na całościowy odbiór widowiska. Poprzez mimikę i gesty można oddać uczucia: radość, pasję, jak i smutek. Ciało jest więc narzędziem, dzięki któremu łatwiej jest opowiedzieć historię danego tańca.
Ruch – czym się różni lokomotoryczny od nieruchomego?
Wszystkie rodzaje ruchów: płynne, ostre czy szybkie i wolne mają za zadanie dodać tańcowi charakteru. Mieszanka różnych jego typów może budować napięcie, tworzyć kontrasty, a także wyrażać emocje. Ciało tancerza może poruszać się we wszystkich kierunkach, wykorzystując całą scenę: w linii prostej, okrężnie, czy w bok, co tworzy efekt zmieniającej się przestrzeni. Ruchy taneczne można podzielić na dwie główne kategorie. Pierwszą z nich jest ruch lokomotoryczny, czyli między innymi chodzenie, bieganie, skakanie czy czołganie się. Polega on na przemieszczaniu ciała. Drugą natomiast jest ruch statyczny, do którego należy między innymi rozciąganie, skręcanie, obracanie czy tupanie. Jest to ruch w miejscu. W naturalny sposób balet łączy te dwa typy ruchów. Tancerz płynnie przechodzi z dynamicznego obrotu w chwilowe zatrzymanie w pozie. Ruch nieruchomy wykorzystywany jest, aby zaakcentować ważny moment w tańcu, a ruch lokomotoryczny pozwala na przejście z jednej fazy choreografii do drugiej.
Energia w tańcu – co warto wiedzieć?
Energia skupia się na sposobie wykonywania danego ruchu – jest nośnikiem intencji tancerza. Głośnym krokiem czy silnym wyciągnięciem ręki można pokazać gniew. Szczęście można przedstawić poprzez delikatny krok czy płynny obrót. Wysiłek może zostać ukazany poprzez dynamiczne ruchy. Energia uwalniana w różnych przedziałach czasowych może być utrzymywana (płynna, ciągła), zawieszona (chwila bezruchu, punkt kulminacyjny) oraz wibracyjna (wstrząsanie, kołysanie, drżenie). Wyróżniamy także energię przestrzenną, która to może koncentrować się na małych, precyzyjnych ruchach (np. w tańcach towarzyskich) oraz rozległą, wypełniająca dużą przestrzeń (np. w tańcach ludowych). We flamenco pojawia się energia emocjonalna pełna pasji wyrażająca stany uczuciowe, a w balecie delikatna, wyciszona.
Przestrzeń w tańcu – jakie są jej rodzaje?
Przestrzeń w tańcu to narzędzie często wykorzystywane, aby nadać wyrazistości ruchom tanecznym. Może odnosić się do kilku różnych aspektów tej dziedziny:
Przestrzeń fizyczna – przemieszczanie się tancerza w przestrzeni wokół siebie, na scenie czy parkiecie.
Konstrukcja choreografii – ułożenie kompozycji w określonej przestrzeni.
Relacja z innymi tancerzami – w przypadku tańców grupowych przestrzeń między tancerzami ma ogromne znaczenie. Wykorzystanie jej może wpłynąć na dynamikę układu, bliskość, a także kierunek ruchu.
Przestrzeń wewnętrzna – poczucia tancerza, świadomość jego ciała i emocji, które wpływają na sposób interpretacji przestrzeni wokół siebie.
Przestrzeń to więc nie tylko miejsce widowiska, ale także element, który może wzbogacić wyraz artystyczny przedstawienia.
Najważniejsze elementy tańca – w jaki sposób ich znajomość wpływa na efekt taneczny?
Wszystkie formy tańca mają wspólne podstawowe koncepcje znane jako elementy tańca. Elementy tańca są przydatne podczas obserwacji, tworzenia oraz analizowania występu. Taniec można podzielić na cztery podstawowe elementy: ciało, energię, przestrzeń, a także czas. Z pewnością powyższe informacje będą kluczowe w przygotowaniu choreografii tak, aby była ona zaskakująca dla widzów. Nie może zabraknąć w niej żadnego z podanych elementów, dzięki czemu na długo powinna ona zapaść w pamięci odbiorcy. Dzięki ciału w tańcu widzimy co się porusza, energia mówi nam w jaki sposób porusza się ciało, przestrzeń zaś to miejsce, w którym zachodzi ruch, a czas obejmuje prędkość czy rytm.
